Door Thomas Heerma van Voss, oorspronkelijk verschenen op http://www.hiphopleeft.nl/

DOOM heeft de afgelopen jaren voornamelijk bekendheid vergaard in de undergroundscene, maar ook veel mainstreamluisteraars kunnen langzamerhand niet meer om hem heen. Naast tig succesvolle samenwerkingen (waaronder met Madlib als Madvillain en met Danger Mouse als DANGERDOOM) heeft de man als soloartiest - onder de namen Metal Fingers (voor het instrumentale werk), Viktor Vaughn (voor zijn eigen raps over beats van andere producers) en MF DOOM (voor eigen raps en eigen producties) - een imposant oeuvre opgebouwd. Toch verschijnen er de laatste jaren zo nu en dan minder positieve berichten.

Allereerst werd eind 2007 op meerdere websites gemeld dat de man overleden was, waarna hij een paar dagen later bij een show reageerde met de tekst: "What up? I'm dead." Daarnaast zou DOOM al jaren last hebben van hartproblemen en zou hij geregeld playbacken tijdens zijn shows, of nog erger, zelf helemaal niet zijn eigen optredens geven. Hier ontstond een flinke rel over waarbij de eigenaar van de desbetreffende club (waar DOOM zou optreden) DOOMs adres en telefoonnummer online plaatste opdat de teleurgestelde fans van DOOMs dubieuze show de rapper persoonlijk konden bereiken.

Met een masker op is het immers behoorlijk makkelijk een ander voor jezelf te laten optreden. Is dat de eenvoudige reden dat DOOM zijn masker altijd opheeft, of is er meer aan de hand? Wat is de precieze reden dat hij zijn gezicht niet aan de buitenwereld laat zien? Heeft hij misschien iets te verbergen? Hiphopleeft gaat op zoek naar het ontstaan van MF DOOM en de betekenis van het masker.

MF DOOM wordt anno 1971 als Daniel Dumile geboren in Londen. Over de jonge jaren van Dumile is weinig bekend, behalve dat hij op jonge leeftijd samen met zijn vader en moeder, afkomstig uit respectievelijk Zimbabwe en Trinidad & Tobago, verhuist naar New York. Daar komt hij in contact met hiphopmuziek, begint zelf te rappen en dat resulteert uiteindelijk in een gastoptreden op The Cactus Album, het debuutalbum van 3rd Bass. Op dit nummer, Gas Face geheten, manifesteert een jonge Dumile onder de naam Zev Love X zich als een kundige en frivole rapper die woorden met gemak laat vloeien.

Dit gastoptreden blijft niet onopgemerkt en spoedig tekent A&R Dante Ross de rapgroep KMD, bestaande uit Zev Love X, zijn jongere broertje Subroc en rapper Onyx The Birthstone Kid, bij Elektra Records. In 1991 verschijnt het debuutalbum van de groep, Mr. Hood. Op Mr. Hood maakt een (fictieve) blanke hoofdpersoon (met de naam Mr. Hood) kennis met een zwarte wijk en daarmee met de verschillende aspecten ervan. Terwijl KMD op al haar tracks een lichte en speelse toon aanhoudt, wordt het inhoudelijk soms behoorlijk zwaar. Zo vinden we subtiele afrekeningen met vooroordelen over zwarten, tegenover samples uit Sesamstraat en andere humoristische stukjes. En dat terwijl, waar het ook over gaat, het trio telkens op dezelfde, lichte en ironische manier blijft rappen. Dat is zowel het bewonderenswaardige als het moeilijke van Mr. Hood: de jazzy plaat slaat aan bij slechts een kleine kring luisteraars en groot succes blijft uit.

Na Mr. Hood gaat vrijwel alles mis. Subroc sterft in 1993 door een verkeersongeluk en het al voltooide tweede album van KMD, Black Bastards, wordt vervolgens niet uitgebracht vanwege alle tumult die ontstaat vanwege de hoes - waarop een cartoon met een prototype zwarte man aan de galg te zien is. Daar blijft het niet bij, KMD wordt zelfs ontslagen bij Elektra. Het label begrijpt namelijk niet dat KMD met deze cover juist wil afrekenen met vooroordelen over zwarten en heeft geen zin in al het hier bijkomende gedoe.

Moeilijke tijden breken aan en Zev Love X belandt in een zware depressie. Niemand verneemt nog iets van de rapper, hij zwerft over straat en raakt verslaafd aan alcohol en drugs. En dan, in 1998, is hij daar ineens weer, na jaren van complete stilte. Dumile begint weer met rappen op open mic-nights en heeft intussen een nieuwe identiteit aangenomen: MF DOOM. Opvallender dan zijn nieuwe naam is zijn verschijning tijdens deze shows: met het gehele gezicht bedekt door een nylonkous.

Zijn nieuwe personage is gebaseerd op het Marvel Comics' stripfiguur Dr. Doom (niet verwarren met Kool Keiths alias Dr. Dooom). De nylonkous wordt al gauw vervangen door een masker, dat hij tijdens alle concerten en op alle foto's draagt. Sinds hij de naam MF DOOM heeft, is zijn gezicht, dat hij tijdens zijn KMD-periode wel gewoon aan het publiek liet zien, altijd verborgen gebleven voor het publiek.

Na de geslaagde comeback tijdens enkele battles en open mic-sessies krijgt MF DOOM echt officieel gestalte op zijn debuutalbum Operation Doomsday  (1999). Wegens alle problemen die met Elektra waren ontstaan, wil MF DOOM niets meer met grote platenmaatschappijen van doen hebben en kiest hij voor het kleine en onafhankelijke label Fondle 'Em. Want deze industrie heeft, zo zegt DOOM zelf, een verschrikkelijk slechte invloed op zowel zijn persoonlijke als artistieke leven gehad.

MF DOOMs plaat slaat onmiddellijk aan bij undergroundliefhebbers. Het feit dat KMD's controversiële tweede album, Black Bastards, intussen veelvuldig is gebootlegged en een cultstatus heeft opgebouwd, versterkte de hype die rondom DOOM ontstaat alleen maar. In 2001 wordt dit album dan ook alsnog uitgegeven, door het label Sub Verse.

Na het aanvankelijk mislukken van KMD's tweede album en vooral vanwege de tragische dood van zijn broer heeft MF DOOM dus moeilijke tijden doorgemaakt en leefde hij op het randje van de afgrond. Uit dit dal wist hij met behulp van rap echter te klauteren, maar zijn verleden blijft hij altijd met zich meedragen. Dit merk je niet in zijn teksten, integendeel, MF DOOM rapt eigenlijk sporadisch over zijn eigen leven, maar voornamelijk door het masker dat hij altijd opheeft. Dit masker dient niet alleen om zijn cartooneske figuur extra kracht te geven en om de focus te leggen op zijn muziek en niet op het uiterlijk. En ook niet alleen om anonimiteit te verkrijgen en ervoor te zorgen dat weinigen iets weten over zijn privéleven (wat overigens lijkt te werken, over Dumiles privéleven is weinig bekend). Het staat ook symbool voor de mentale littekens die hij begin jaren negentig opliep en het is, naar alle waarschijnlijkheid, om altijd een afstand tussen DOOM en zijn omgeving te creëren. Na alle hectiek rondom Elektra is DOOM dan ook het meest op zijn plek bij kleine platenmaatschappijen, hoewel daar de laatste jaren steeds meer verandering in lijkt te komen.

Dus zo is het masker - dat er vandaag de dag overigens behoorlijk anders uitziet dan het masker dat DOOM in zijn begintijd droeg - meer dan wat het lijkt. Alleen als er oppervlakkig wordt gekeken, lijkt het een actie om zijn personage te ondersteunen. Wie verder kijkt dan dat ziet dat het masker vooral een manier is om de oppervlakte te verbergen en zijn verleden te verwerken.

Haal je tickets voor DOOM op 4 maart in Paradiso